Φίλοι του Τ.Μ.Θ.

Είδαν την πρόσκρουση και φοβήθηκαν

Της ΙΩΑΝΝΑΣ ΝΙΑΩΤΗ

Ενώ το γύρο του κόσμου κάνουν εντυπωσιακές φωτογραφίες μετεωρίτη που χτύπησε τη σεληνιακή επιφάνεια, προκαλώντας τη μεγαλύτερη από τις 300 εκρήξεις των τελευταίων ετών, η NASA, που ανέβασε στην ιστοσελίδα της τις εικόνες, ανακοινώνει ότι προετοιμάζεται για την αποστολή αμερικανικού σκάφους σε «επικίνδυνο» για την ανθρωπότητα αστεροειδή το 2016.

Χάρτης της Σελήνης με τα σημεία πρόσκρουσης μετεωριτών.Πολλοί, ε;

Στόχος της αμερικανικής αποστολής είναι η συλλογή δειγμάτων από τον αστεροειδή, που βρίσκεται «κοντά» στη Γη, για να μελετηθούν, καθώς οι ειδικοί της NASA πιστεύουν ότι μπορεί να κρύβουν σημαντικές πληροφορίες για την προέλευση του ηλιακού μας συστήματος και τη δημιουργία της ζωής. Ο αστεροειδής, που έχει το μέγεθος πέντε γηπέδων ποδοσφαίρου, βρίσκεται σχετικά «κοντά» στον πλανήτη μας και θεωρείται «επικίνδυνος» γιατί, όπως υποστηρίζουν οι ειδικοί, υπάρχει 1 στις 1.800 πιθανότητες το 2182 να προσκρούσει στη Γη.

Ο αστεροειδής QE2 θα μας επισκεφτεί στις 31 Μαΐου

Θοδωρής Λαΐνας

Νέο Μεξικό

Ένας μεγάλος αστεροειδής θα κάνει ένα σχετικά κοντινό αλλά όχι απειλητικό πέρασμα από τη Γη στις 31 Μαΐου. Ο αστεροειδής ονομάζεται QE2 και πολλοί, λόγω του ονόματός του, έσπευσαν να τον συγκρίνουν με το διάσημο κρουαζιερόπλοιο Queen Elizabeth 2 που είναι επίσης γνωστό με τα αρχικά του δηλαδή, QE2. Ο αστεροειδής έχει μέγεθος παρόμοιο με εννέα Queen Elizabeth 2, ένα πλοίο που από τα τέλη της δεκαετίας του 1960 πραγματοποιεί υπερατλαντικά ταξίδια.

Ο QE2 έχει μέγεθος όσο περίπου εννέα... QE2

Η επίσκεψη

Ο QE2 ανακαλύφθηκε τον Αύγουστο του 1998 μέσα από το πρόγραμμα Linear, μια ερευνητική προσπάθεια εντοπισμού αστεροειδών που βρίσκονται σε κοντινή απόσταση από τη Γη. Το πρόγραμμα έχει οργανωθεί και διευθύνεται από το MIT. Από τις μέχρι τώρα παρατηρήσεις έχει υπολογισθεί ότι η διάμετρος του αστεροειδή είναι περίπου 2.7 χλμ. Οι τελευταίες παρατηρήσεις δείχνουν ότι ο QE2 θα περάσει στις 31 Μαΐου σε απόσταση περίπου 5.7 εκατομμυρίων χλμ από τον πλανήτη μας. Πρόκειται για απόσταση 15 φορές μεγαλύτερη από εκείνη ανάμεσα στη Γη και τη Σελήνη.

Ήχος και εικόνα φθάνουν στ΄αφτιά και στα μάτια μας μέσα από τις διαδρομές του λέιζερ στα αυλάκια των δίσκων. Ποιοι νόμοι διέπουν την ψηφιακή ανάγνωση;

Καθηγητής Χάρης Βάρβογλης

Οι ψηφιακοί δίσκοι φαίνονται πολύχρωμοι επειδή τα αυλάκια τους συμπεριφέρονται σαν φράγμα περίθλασης στο αντανακλώμενο φως

Στην αυγή του 20ού αιώνα ο κόσμος είδε δύο επαναστάσεις που έμελλε να αλλάξουν ριζικά τη ζωή των ανθρώπων στη Γη: την εγγραφή ήχου και κινούμενης εικόνας σε κατάλληλα υλικά μέσα και την αναπαραγωγή τους κατά βούληση σε κάποια μελλοντική χρονική στιγμή. Από τότε μέχρι σήμερα η ιδέα παραμένει η ίδια, αλλά οι μέθοδοι της εγγραφής και αναπαραγωγής έχουν εξελιχθεί σε αφάνταστο βαθμό, χάρη στη μεταφορά γνώσεων βασικής Φυσικής στο τεχνολογικό επίπεδο της καινοτομίας. Σήμερα κυρίαρχο στοιχείο της τεχνολογίας σε αυτόν τον κλάδο είναι η εγγραφή-αναπαραγωγή με μεθόδους Οπτικής στα μέσα αποθήκευσης δεδομένων που ονομάζουμε CD, DVD και Blue-Ray.

Η εποχή της βελόνας

Η εγγραφή ήχου και η εγγραφή κινούμενης εικόνας, με σκοπό την αναπαραγωγή τους σε μεταγενέστερο χρόνο, ξεκίνησαν σχεδόν ταυτόχρονα στα τέλη του 19ου αιώνα, αν και με εντελώς διαφορετικές τεχνολογίες. Η εγγραφή του ήχου γινόταν με τη δημιουργία, μέσω μιας βελόνας, εγκάρσιων παραμορφώσεων σε ένα αυλάκι χαραγμένο σε κάποιο σκληρό υλικό. Η αναπαραγωγή γινόταν επίσης μέσω μιας βελόνας, η οποία ακολουθούσε το αυλάκι καθώς ο δίσκος περιστρεφόταν. Οι ταλαντώσεις της βελόνας που ακολουθούσε τις παραμορφώσεις κινούσαν ένα διάφραγμα που παρήγαγε τον ήχο. Η εγγραφή της κινούμενης εικόνας γινόταν με τη διαδοχική φωτογράφιση της «δράσης» και την παράθεση των εικόνων σε ένα διαφανές φιλμ. Η αναπαραγωγή γινόταν με τη διαδοχική προβολή αυτών των εικόνων σε μια οθόνη. Και οι δύο αυτές μέθοδοι κατέγραφαν την πληροφορία (ήχο και εικόνα) σε αναλογική μορφή: όσο εντονότερος ήταν ο ήχος τόσο μεγαλύτερο ήταν το πλάτος των παραμορφώσεων του αυλακιού στον δίσκο του γραμμοφώνου και όσο σκοτεινότερη ήταν η εικόνα τόσο περισσότερο μαύριζε η αντίστοιχη περιοχή του φιλμ.

Με αφορμή τη διοργάνωση του 5ου Μαθητικού Συνεδρίου Πληροφορικής, που ολοκληρώθηκε πριν από λίγες ημέρες στη Θεσσαλονίκη, ο περιφερειακός διευθυντής εκπαίδευσης Κεντρικής Μακεδονίας Γιώργος Καρατάσιος μιλά στη "Θ" για το παρόν και την προοπτική του συνεδρίου αλλά και για το μέλλον της εκπαίδευσης, για απαιτούμενες τομές και βασικές προτεραιότητες.

Επιμέλεια: Μαρία Τερζούδη

Το Μαθητικό Συνέδριο Πληροφορικής ολοκληρώθηκε με επιτυχία για πέμπτη συνεχή χρονιά. Επιτεύχθηκαν οι αρχικοί στόχοι; Πώς προβλέπετε το μέλλον της διοργάνωσης;

Το Μαθητικό Συνέδριο Πληροφορικής είναι ένας καινοτομικός θεσμός, που αγκαλιάστηκε από τη σχολική κοινότητα από την πρώτη χρονιά υλοποίησής του, το 2009, κατά την πρώτη μου θητεία. Στόχος της πρωτοβουλίας ήταν και είναι να προσφέρουμε στα παιδιά τη δυνατότητα να συμμετάσχουν σε ένα συνέδριο υψηλών επιστημονικών προδιαγραφών και να συνθέσουν μία πρωτότυπη επιστημονική εργασία με τη βοήθεια των νέων τεχνολογιών, ακολουθώντας όλα τα απαραίτητα ερευνητικά βήματα. Σε δεύτερο επίπεδο σκοπός της διοργάνωσης είναι να δώσουμε σε εκπαιδευτικούς και μαθητές την ευκαιρία να ξεπεράσουν τα απαρχαιωμένα συστήματα μετωπικής διδασκαλίας και μάθησης, να αντιληφθούν την απόκτηση γνώσης ως δυναμική και όχι ως στατική διαδικασία. Παρά τις δυσκολίες στο ελληνικό σχολείο παράγεται καθημερινά σημαντικό έργο -πράγμα που ίσως πολύς κόσμος δεν γνωρίζει.

Η πειραματική ιδέα του 2009 έχει εξελιχθεί σε θεσμό με προσυνεδριακή διαδρομή σε όλη την Κεντρική Μακεδονία, μακροπρόθεσμα παιδαγωγικά οφέλη και αξιοποιήσιμες καλές πρακτικές. Ας μην ξεχνάμε ότι η Πληροφορική αποτελεί την αιχμή του δόρατος σε όλες τις επιστημονικές εξελίξεις. Φέτος πήραν μέρος περισσότεροι από 4.000 μαθητές με 350 εργασίες, εκπροσωπήθηκαν περίπου 300 σχολεία της Κεντρικής Μακεδονίας -δημοτικά, γυμνάσια, λύκεια, ΕΠΑΛ, σχολεία ειδικής αγωγής. Μεταξύ άλλων είναι αξιέπαινη η κοινωνική ευαισθησία και ο προβληματισμός που επέδειξαν οι μαθητές μας, επιλέγοντας θέματα όπως η προστασία του περιβάλλοντος, τα ανθρώπινα δικαιώματα, ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός, η πολυγλωσσία κ.ά. Όσον αφορά το μέλλον, το συνέδριο λειτούργησε ως πρόδρομος σειράς καινοτομικών παρεμβάσεων, που πλέον βρίσκουν τη θέση τους στο ελληνικό σχολείο, όπως η ομαδοσυνεργατική διδασκαλία, η εκπόνηση πρότζεκτ, η δημιουργία εκπαιδευτικών blogs και wikis, αποδεικνύοντας την ετοιμότητα αλλά και την ανάγκη για εκσυγχρονισμό του εκπαιδευτικού μας συστήματος.

Εύχομαι οι καινοτομίες που εισαγάγαμε να εδραιωθούν στο σχολείο και να γίνουν μέρος της καθημερινής σχολικής πράξης. Είναι γεγονός ότι η ελληνική εκπαίδευση χρειάζεται τομές, τις οποίες έχει συνοψίσει εύστοχα ο υπουργός Παιδείας Κ. Αρβανιτόπουλος: κριτική διαχείριση της πληροφορίας, καταπολέμηση της παπαγαλίας, απόκτηση μαθησιακών εργαλείων, εξοικείωση με τη μεθοδολογία απόκτησης της γνώσης.

Άλλη μια επιστήμων ελληνικής καταγωγής, που διαπρέπει στο εξωτερικό, γνώρισε μια σημαντική διεθνή καταξίωση. Πρόκειται για την αστροφυσικό της Αμερικανικής Διαστημικής Υπηρεσίας 

Άλλη μια επιστήμων ελληνικής καταγωγής, που διαπρέπει στο εξωτερικό, γνώρισε μια σημαντική διεθνή καταξίωση. Πρόκειται για την αστροφυσικό της Αμερικανικής Διαστημικής Υπηρεσίας (NASA) Χρύσα Κουβελιώτου, η οποία επελέγη ως νέο μέλος της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών των ΗΠΑ, του ανώτερου επιστημονικού φορέα της χώρας, ως αναγνώριση της πολλαπλής συνεισφοράς της στη διαστημική και αστρονομική έρευνα.

Η κ. Κουβελιώτου είναι ανώτερη ερευνήτρια στο Κέντρο Διαστημικών Πτήσεων Μάρσαλ της NASA, στο Χάντσβιλ της Αλαμπάμα και, εδώ και χρόνια, διεξάγει έρευνες πάνω σε διάφορα αστρονομικά-αστροφυσικά φαινόμενα στο πεδίο των υψηλών ενεργειών, όπως οι μαύρες τρύπες, οι αστέρες νετρονίων (πάλσαρ) και ιδίως οι εκρήξεις ακτινών-γάμα.

Η Ελληνίδα επιστήμων άρχισε να εργάζεται στη NASA το 2000 και έχει υπάρξει επικεφαλής ερευνήτρια σε πολλές επιστημονικές έρευνες στις ΗΠΑ και την Ευρώπη. Σήμερα, μεταξύ άλλων, συμμετέχει στην επιστημονική ομάδα που μελετά τις εκρήξεις ακτινών γάμα (Gamma-Ray Bursts ή GRBs) μέσω του διαστημικού τηλεσκοπίου «Fermi». Ακόμα, συμμετέχει στις επιστημονικές ομάδες που κατευθύνουν τα τηλεσκόπια Swift και NuSTAR, μελετώντας τα πιο εκρηκτικά φαινόμενα στο σύμπαν.

Οι μελέτες της Χ. Κουβελιώτου έχουν ρίξει φως στις εκρήξεις ακτινών-γάμα (τα πιο φωτεινά και ισχυρά φαινόμενα που έχουν ποτέ καταγραφεί στις εσχατιές του διαστήματος) και η ίδια συμμετείχε στη διεθνή επιστημονική ομάδα που για πρώτη φορά επιβεβαίωσε ότι αυτά τα φαινόμενα προέρχονται από πηγές εκτός του γαλαξία μας (κυρίως από τη βαρυτική κατάρρευση μεγάλων άστρων και τη συνακόλουθη δημιουργία μαύρων οπών).

Επιπλέον, η κ. Κουβελιώτου με τους συνεργάτες της έκανε την πρώτη επιβεβαιωμένη ανακάλυψη ενός σπάνιου είδους πολύ πυκνών μαγνητικών άστρων νετρονίων (magnetars), που αποτελούν απομεινάρια εκρήξεων υπερκαινοφανών αστέρων (σούπερ-νόβα). Αυτά τα άστρα έχουν μαγνητικά πεδία τρισεκατομμύρια φορές μεγαλύτερα από το γήινο.