Φίλοι του Τ.Μ.Θ.

  • Μεγαλύτερο μέγεθος γραμματοσειράς
  • Προκαθορισμένο μέγεθος γραμματοσειράς
  • Μικρότερο μέγεθος γραμματοσειράς

Χειμερινό Ηλιοστάσιο: Η Μεγάλη Νύχτα του 2017

E-mail Εκτύπωση PDF

H πρώτη ημέρα του χειμώνα

 


Χειμερινό Ηλιοστάσιο: Η Μεγάλη Νύχτα του 2017

 

του Διονύση Π. Σιμόπουλου,
Διευθυντή Ευγενιδείου Πλανηταρίου


Η νύχτα της Πέμπτης, 21 Δεκεμβρίου, είναι η μεγαλύτερη του έτους, με διάρκεια 14 ωρών και 29 λεπτών. Ο Ήλιος θα φτάσει στο σημείο της ετήσιας τροχιάς του, που ονομάζεται «Χειμερινό Ηλιοστάσιο», οπότε αρχίζει και επίσημα η εποχή του Χειμώνα. 

Ημερολογιακά το Χειμερινό Ηλιοστάσιο κυμαίνεται σήμερα μεταξύ της 20ής  και 23ης Δεκεμβρίου, αν και η τελευταία φορά που είχαμε το Χειμερινό Ηλιοστάσιο στις 23 Δεκεμβρίου ήταν το 1903 και η επόμενη θα είναι το 2303. Ακόμη πιο σπάνια είναι η 20ή Δεκεμβρίου με την επόμενη να συμβαίνει το 2080. 

Οι διαφοροποιήσεις αυτές οφείλονται στο Γρηγοριανό Ημερολόγιο, του οποίου το κάθε έτος έχει 365 ημέρες, εκτός από τα δίσεκτα έτη με τις 366 ημέρες τους. Τα πράγματα, όμως, δεν ήσαν πάντα έτσι. Ας τα πάρουμε, λοιπόν, από την αρχή.

Από την αρχαιότητα ακόμη, ο υπολογισμός του έτους γινόταν με την παρατήρηση της επίδρασης που έχει πάνω στη Γη η περιφορά της γύρω από τον Ήλιο, η επίδραση δηλαδή του κύκλου των εποχών, της επαναλαμβανόμενης παρέλασης της Άνοιξης, του Καλοκαιριού, του Φθινοπώρου και του Χειμώνα! Οι εποχιακές αυτές αλλαγές είχαν για τους αρχαίους τεράστια σημασία, ιδιαίτερα μάλιστα μετά την εμφάνιση της γεωργίας, πριν από 10.000 περίπου χρόνια. Γι' αυτό, κι επειδή η σπορά, η συγκομιδή και οι άλλες γεωργικές ασχολίες εξαρτώνταν από τις αλλαγές των εποχών, η διάρκεια ενός ηλιακού έτους έπρεπε να μετρηθεί επακριβώς.

Η Γη συμπληρώνει μία πλήρη περιφορά γύρω από τον Ήλιο σε περίπου 365,25 ημέρες. Κάθε μέρα η Γη βρίσκεται σε διαφορετική θέση από αυτήν που βρισκόταν την προηγουμένη. Από κάθε νέα θέση αντικρίζουμε τον Ήλιο από διαφορετική γωνία κι έτσι μας φαίνεται ότι ο Ήλιος βρίσκεται μπροστά από διαφορετικά άστρα (καθώς κινείται από τη Δύση προς την Ανατολή), λόγω ακριβώς της κίνησης της Γης πάνω στην τροχιά της. Κάθε φορά που η Γη συμπληρώνει μία πλήρη περιφορά γύρω από τον Ήλιο, μας φαίνεται ότι ήταν ο Ήλιος αυτός που συμπλήρωσε έναν κύκλο γύρω από τη Γη, πάνω στην εκλειπτική. Η εκλειπτική, δηλαδή, δεν είναι τίποτε άλλο παρά η απεικόνιση, ή η προέκταση πάνω στην ουράνια σφαίρα, της γήινης τροχιάς γύρω από τον Ήλιο.

Αν παρατηρήσουμε την εκλειπτική και τη συγκρίνουμε με τον ουράνιο ισημερινό (την προέκταση του γήινου ισημερινού πάνω στην ουράνια σφαίρα), θα δούμε ότι οι δύο αυτοί κύκλοι δεν συμπίπτουν, αλλά αντίθετα τέμνονται, σχηματίζοντας γωνία ίση με 23,5 περίπου μοίρες, λόγω της κλίσης που έχει ο άξονας της Γης σε σχέση με το επίπεδο που σχηματίζει η εκλειπτική. Η γωνία αυτή ονομάζεται «λόξωση της εκλειπτικής», και τα δύο σημεία στα οποία τέμνονται οι δύο κύκλοι ονομάζονται «ισημερινά σημεία». Στο πρώτο σημείο ο ουράνιος ισημερινός τέμνει την εκλειπτική εκεί όπου ο Ήλιος βρίσκεται στις 20-21 Μαρτίου. Το σημείο αυτό ονομάζεται «εαρινό ισημερινό σημείο», κι από την ημέρα αυτή αρχίζει η Άνοιξη. Εκ διαμέτρου αντίθετα η τομή γίνεται όταν ο Ήλιος βρίσκεται στις 22-23 Σεπτεμβρίου. Το σημείο αυτό ονομάζεται «φθινοπωρινό ισημερινό σημείο», και από την ημέρα αυτή αρχίζει το Φθινόπωρο.

Τελευταία Ενημέρωση στις Πέμπτη, 28 Δεκέμβριος 2017 16:54 Περισσoτερα...
 

Η NASA και η Google ανακαλύπτουν τον εξωπλανήτη Kepler-90i στο «δεύτερο ηλιακό σύστημα» που μοιάζει με το δικό μας

E-mail Εκτύπωση PDF

 

 

 


Written by Δ.Μ.

 

Ηλιακό σύστημα αντίστοιχο με το δικό μας εντόπισε η NASA, όπως ανακοινώθηκε στην πολυαναμενόμενη συνέντευξη Τύπου της.  Οι επιστήμονες ανακάλυψαν έναν νέο εξωπλανήτη σε τροχιά γύρω από το άστρο Kepler-90 - που μοιάζει με τον δικό μας ήλιο - κάτι που σημαίνει ότι το μακρινό αυτό ηλιακό σύστημα μοιάζει πολύ με το δικό μας.


kepler90-vs-solarsystem_0

Αυτό το γράφημα συγκρίνει το δικό μας ηλιακό σύστημα με το Kepler-90

 

Το άστρο και το σύστημα γύρω του ήταν ήδη γνωστά, όμως, με τη βοήθεια του προγράμματος τεχνητής νοημοσύνης με της Google, κατάφερε να εντοπίσει δύο ακόμη εξωπλανήτες.

Ο εξωπλανήτης Kepler-90i είναι πολύ ζεστός, βραχώδης και κάνει μια πλήρη περιστροφή γύρω από το κεντρικό άστρο κάθε 14,4 ημέρες.  Είναι περίπου 30% μεγαλύτερος από τη Γη και είναι τόσο κοντά στον δικό του ήλιο που οι θερμοκρασίες ανεβαίνουν στους 426 βαθμούς Κελσίου - αρκετά ζεστό για να κάψουν όλη τη ζωή σχεδόν στιγμιαία.

Τελευταία Ενημέρωση στις Κυριακή, 17 Δεκέμβριος 2017 00:11 Περισσoτερα...
 

Max Born: Ο συνιδρυτής της Κβαντομηχανικής

E-mail Εκτύπωση PDF

 

 

born

Max Born: Ο συνιδρυτής της Κβαντομηχανικής

Doodle της Google 11/12/17

Ο Max Born (11 Δεκεμβρίου 1882 - 1970) ήταν Γερμανός φυσικός κι ένας από τους τρεις πρωταγωνιστές -οι άλλοι δύο ήταν ο Bohr και ο Heisenberg- στη διαμόρφωση της πιθανοκρατικής ερμηνείας της Κβαντομηχανικής. Σύμφωνα με την ερμηνεία αυτή ο πιθανοκρατικός χαρακτήρας των νόμων της Κβαντομηχανικής δεν οφείλεται σε ατελή γνώση των παραγόντων, που προσδιορίζουν τις μικροσκοπικές κινήσεις αλλά είναι μια εγγενής ιδιότητα της φύσης στο ατομικό και υποατομικό επίπεδο. Η εργασία που δημοσίευσε το 1924 με τίτλο "Για την Κβαντομηχανική", θεωρείται ότι είναι η έναρξη της.

Πήρε το βραβείο Νόμπελ Φυσικής, το 1954, για την στατιστική περιγραφή της συμπεριφοράς των υποατομικών σωματιδίων της ύλης.

Είχε προσλάβει τον Heisenberg και τον Pascaul Jordan για να εργαστούν κοντά του πάνω σε αυτά τα προβλήματα και αυτή η καρποφόρος τριάδα ήταν που έβαλε τις ιδέες του Heisenberg σε μια περισσότερη χρήσιμη φόρμα: την πρώτη μαθηματική εκδοχή της κβαντικής θεωρίας, την Μηχανική των Πινάκων.

Όμως η πιο αξιομνημόνευτη προσφορά του Born αφορά τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε σήμερα την Κβαντομηχανική. Τι είναι η κυματοσυνάρτηση; Τι σημαίνει στην πραγματικότητα; Αυτές και πολλές άλλες απαντήσεις έδωσε ο Born.

O Born πρότεινε ότι η μόνη παρατηρήσιμη όψη της κυματοσυνάρτησης ήταν το τετράγωνο της, Ψ(x)2 , κι όχι η ίδια η κυματοσυνάρτηση.  Θεώρησε επίσης, σαν σωστή ερμηνεία της κυματοσυνάρτησης , ότι το τετράγωνο της σε μια δεδομένη θέση του χώρου ήταν ανάλογη με την πιθανότητα να βρεθεί το σωματίδιο σε αυτό το σημείο του χώρου. Το τετράγωνο αυτό της κυματοσυνάρτησης Ψ2 ονομάστηκε πυκνότητα πιθανότητας P(x)=|Ψ(x)2 | ενώ την ίδια κυματοσυνάρτηση μπορούμε να τη λέμε, πλάτος της πιθανότητας.

Το 1925 οι Μπορν και Χάιζενμπεργκ διετύπωσαν μία νέα προσέγγιση της κβαντομηχανικής, με αλγεβρικούς πίνακες: Στις 9 Ιουλίου, ο Χάιζενμπεργκ παρέδωσε στον Μπορν για έλεγχο και δημοσίευση μία εργασία με τίτλο Uber quantentheoretische Umdeutung kinematischer und mechanischer Beziehungen («Επί της κβαντικής επανερμηνείας των κινηματικών και μηχανικών σχέσεων»). Διαβάζοντάς τη ο Μπορν αναγνώρισε τον φορμαλισμό ως ικανό να μεταφερθεί στην και να επεκταθεί με τη συστηματική γλώσσα των πινάκων, την οποία είχε μάθει με τον Γιάκομπ Ροζάνες στο Μπρεσλάου..

Μέχρι τότε οι πίνακες χρησιμοποιούνταν σπανίως από τους φυσικούς. Ο Γκούσταφ Μίε τους είχε εφαρμόσει σε μία εργασία στην ηλεκτροδυναμική το 1912 και ο Μπορν στην εργασία του για τους κρυστάλλους το 1921. Αλλά η άλγεβρα με τον πολλαπλασιασμό πινάκων δεν είχαν εισαχθεί σε αυτές τις εργασίες, όπως απαιτήθηκε στην κβαντομηχανική. Με τη βοήθεια του πρώην φοιτητή του Πασκουάλ Γιόρνταν, ο Μπορν άρχισε τη μεταφορά και την επέκταση των ιδεών του Χάιζενμπεργκ στη νέα γλώσσα, και υπέβαλαν την εργασία τους προς δημοσίευση. Μία συνέχεια υποβλήθηκε πριν το τέλος του έτους με τα ονόματα και των τριών. Περιείχε την εκπληκτική διατύπωση:

quantum

όπου τα p και q είναι οι πίνακες της θέσεως και της ορμής p ενός σωματίου, ενώ I είναι ο μοναδιαίος πίνακας. Πράγματι, ο πολλαπλασιασμός πινάκων δεν είναι αντιμεταθετική πράξη. Αυτή η διατύπωση αποδίδεται εξ ολοκλήρου στον Μπορν, που επίσης απέδειξε ότι όλα τα στοιχεία που δεν είναι στη διαγώνιο είναι μηδέν. Ο Μπορν θεώρησε ότι η εργασία του με τον Γιόρνταν εμπεριείχε «τις σημαντικότερες αρχές της κβαντομηχανικής, μαζί και την επέκτασή της στην ηλεκτροδυναμική.» Εξάλλου έθετε την προσέγγιση του Χάιζενμπεργκ πάνω σε μία αυστηρή μαθηματική βάση.

Διαλεύκανε επίσης σπουδαία ζητήματα, όπως η Αρχή της Συμπληρωματικότητας, μέσω της οποίας οι κλασσικά αντιφατικές έννοιες "σωμάτιο" ή "κύμα" αναδύθηκαν ως συμπληρωματικές όψεις μιας ενιαίας φυσικής οντότητας, του υλοκύματος.

Παρότι φίλος του Αϊνστάιν από παλιά, ήρθε σε σύγκρουση μαζί του για το φιλοσοφικό υπόβαθρο και την ερμηνεία της Κβαντικής Μηχανικής.

Στο τέλος της ζωής του, δούλευε πάνω στα θέματα της ενοποίησης των πεδίων.

Solvay_conference_1927

Το Συνέδριο του Solvay το 1927.
Ο Μπορν είναι δεύτερος από τα δεξιά στη δεύτερη σειρά, ανάμεσα
στους Λουί ντε Μπρολί και Νιλς Μπορ.

 

Τελευταία Ενημέρωση στις Τρίτη, 12 Δεκέμβριος 2017 00:33 Περισσoτερα...
 

Η παιδαγωγική απαξίωση της εξέλιξης

E-mail Εκτύπωση PDF

ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ

 

 

Συντάκτης: Σπύρος Μανουσέλης

 

Έχοντας διερευνήσει στα προηγούμενα άρθρα μας τις φιλοσοφικές και κοινωνικές παραμορφώσεις της εξελικτικής θεωρίας, σκεφτήκαμε ότι θα είχε ενδιαφέρον να εξετάσουμε και τις παιδαγωγικές δυσκολίες που αντιμετωπίζει η διδασκαλία της.

Γιατί, 150 χρόνια μετά τη διατύπωσή της από τον Δαρβίνο, οι περισσότεροι άνθρωποι δυσκολεύονται να κατανοήσουν, και ακόμη περισσότερο να αποδεχτούν, τη σύγχρονη εξελικτική θεωρία;

Σε ποια νοητικά και παιδαγωγικά εμπόδια προσκρούει η ευρύτερη αποδοχή της συγκεκριμένης επιστημονικής θεωρίας;

Αναζητώντας κάποιες έγκυρες απαντήσεις απευθυνθήκαμε στον Κώστα Καμπουράκη, κορυφαίο Ελληνα μελετητή των παιδαγωγικών-πολιτισμικών προβλημάτων που γεννά η διδασκαλία των επιβεβαιωμένων εξελικτικών εξηγήσεων κάθε μορφής ζωής (άρα και των ανθρώπων) και συγγραφέα τριών πολύ αξιόλογων επιστημονικών βιβλίων, ένα από τα οποία κυκλοφόρησε φέτος και στα ελληνικά.

Στη συνέντευξη που ακολουθεί ο Κ. Καμπουράκης παρουσιάζει αναλυτικά τα διανοητικά και εκπαιδευτικά εμπόδια που αντιμετωπίζει η διδασκαλία των εξελικτικών ιδεών στην Ελλάδα και τονίζει τη ζωτική ανάγκη να διαμορφωθούν κατάλληλα καταρτισμένοι εκπαιδευτικοί.

 

Ο Κώστας Καμπουράκης

Ο Κώστας Καμπουράκης

- Στο βιβλίο σας υποστηρίζετε ότι εκτός από τα γνωστά θρησκευτικά και συναισθηματικά εμπόδια υπάρχουν και βαθύτερα εννοιολογικά-παιδαγωγικά που καθιστούν μη αποδεκτή την εξελικτική εξήγηση της ζωής και του ανθρώπου. Ποια είναι αυτά τα εμπόδια και πώς θα τα ιεραρχούσατε;

Τα κυριότερα εννοιολογικά εμπόδια για την κατανόηση της εξέλιξης είναι η αντίληψη ότι οι διάφορες οντότητες ή αντικείμενα α) έχουν σχεδιαστεί με βάση κάποιον τελικό σκοπό και β) έχουν εσώτερες ουσίες που είναι αμετάβλητες. Αυτές οι αντιλήψεις ισχύουν απόλυτα για όλα τα τεχνουργήματα.

Για παράδειγμα, ένα τραπέζι έχει μια επίπεδη επιφάνεια ώστε να τοποθετούν οι άνθρωποι άλλα αντικείμενα επάνω της και τέσσερα πόδια ώστε να τη στηρίζουν.

Αν αφαιρέσουμε ένα ή περισσότερα πόδια, το τραπέζι πιθανώς θα πάψει να είναι λειτουργικό, αλλά η ουσία του δεν θα αλλάξει και θα εξακολουθήσει να είναι τραπέζι ακόμα και αν χρησιμοποιηθεί για κάποιον άλλο σκοπό.

Ωστόσο, έχουμε την τάση να επεκτείνουμε τον συλλογισμό αυτόν στα έμβια όντα και να σκεφτόμαστε ότι και εκείνα έχουν χαρακτηριστικά σχεδιασμένα για κάποιο σκοπό και μια εσώτερη ουσία που δεν αλλάζει.

Ετσι, η εξέλιξη μέσω φυσικών διαδικασιών, η οποία δεν έχει τελικό σκοπό και η οποία βασίζεται στη μεταβολή, καθίσταται μια εντελώς αντιδιαισθητική ιδέα.

Ας δούμε ένα παράδειγμα για την πρώτη αντίληψη: Αν σας ρωτήσω γιατί τα αεροπλάνα έχουν πτέρυγες, μια εύλογη απάντηση θα ήταν «για να πετούν».

Η απάντηση αυτή είναι απόλυτα σωστή διότι όλα τα αεροπλάνα είναι τεχνουργήματα που έχουν σχεδιαστεί κατάλληλα, έχοντας μεταξύ άλλων χαρακτηριστικών τις κατάλληλες πτέρυγες για να πετούν. Αν τώρα σας ρωτήσω γιατί τα πτηνά έχουν πτέρυγες, η απάντηση που έρχεται διαισθητικά στον νου σας είναι η ίδια: «Για να πετούν».

Ωστόσο, αν σκεφτείτε λίγο περισσότερο, θα συνειδητοποιήσετε ότι οι αετοί χρησιμοποιούν τις πτέρυγες για να πετούν, αλλά οι πιγκουίνοι για να κολυμπούν και οι στρουθοκάμηλοι για τίποτα προφανές. Γιατί συμβαίνει αυτό; Πολύ απλά, γιατί οι οργανισμοί δεν είναι τεχνουργήματα. Ετσι, τα χαρακτηριστικά τους δεν είναι προϊόντα έλλογου σχεδιασμού αλλά μακρόχρονων, φυσικών εξελικτικών διαδικασιών.

Το πρόβλημα λοιπόν είναι ότι τείνουμε να σκεφτόμαστε «αφύσικα» για τους οργανισμούς, παραβλέποντας ή αγνοώντας την εξελικτική τους ιστορία.

Γιατί; Πιθανώς διότι μεγαλώνουμε και ζούμε σε τεχνητά περιβάλλοντα όπου τα περισσότερα αντικείμενα είναι τεχνουργήματα, τα οποία επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τους οργανισμούς.

Αυτές τις αυθόρμητες, διαισθητικές αντιλήψεις που αποτελούν εννοιολογικά εμπόδια στην κατανόηση της εξέλιξης πρέπει πρωταρχικά να αντιμετωπίσει η εκπαιδευτική διαδικασία.

Τελευταία Ενημέρωση στις Τρίτη, 12 Δεκέμβριος 2017 00:33 Περισσoτερα...
 

Jan Ingenhousz

E-mail Εκτύπωση PDF

Στον Ολλανδό επιστήμονα αφιερωμένο το σημερινό Doodle της Google


Jan Ingenhousz: Στον Ολλανδό επιστήμονα αφιερωμένο το σημερινό Doodle της Google

 

Τα 287 χρόνια από τη γέννηση του Ολλανδού επιστήμονα Jan Ingenhousz τιμά η Google με το σημερινό της doodle.

Ο Jan Ingenhousz είναι ο άνθρωπος που ανακάλυψε την «μυστική ζωή» των φυτών και έσωσε εκατοντάδες ζωές. Πιο συγκεκριμένα,  ήταν ο πρώτος που παρατήρησε ότι το φως είναι απαραίτητο για τη διαδικασία κατά την οποία τα φυτά απορροφούν το διοξείδιο του άνθρακα, προκειμένου να απελευθερώσουν οξυγόνο (φωτοσύνθεση).Παράλληλα, ανακάλυψε πως η κυτταρική αναπνοή δεν αφορά μόνο τα ζώα, αλλά και τα φυτά.

Ο Ingenhousz ξεκίνησε την καριέρα του ως γιατρός, αφού σπούδασε ιατρική στο πανεπιστήμιο της Louvain. Έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον εμβολιασμό και είναι ιδιαίτερα γνωστός για το γεγονός ότι εμβολίασε εκατοντάδες χωρικούς στο Λονδίνο που κινδύνευαν να νοσήσουν από ανεμοβλογιά.

Το κατόρθωμά του έγινε γνωστό και η αυτοκράτειρα της Αυστρίας Μαρία Θηρεσία τον κάλεσε στη Βιέννη για να εμβολιάσει ολόκληρη την οικογένεια των Αψβούργων. Στη συνέχεια έγινε ο προσωπικός της γιατρός.

Τελικά, επέστρεψε στο Λονδίνο, όπου έμελλε να κάνει και την διασημότερη ανακάλυψη της καριέρας του, τη φωτοσύνθεση.

Τη δεκαετία του 1770, ο Ingenhousz άρχισε να δείχνει ενδιαφέρον για τα φυτά, μετά και από τη συνάντησή του με τον Άγγλο κληρικό, χημικό, φιλόσοφο, γλωσσολόγο και παιδαγωγό Joseph Priestley, ο οποίος είχε ανακαλύψει ότι τα φυτά εκλύουν και απορροφούν αέρια.

Το 1779 παρατήρησε φυσαλίδες σε κάποια φυτά όταν αυτά βρίσκονταν κάτω από το φως, όχι όμως και όταν βρίσκονταν στη σκιά. Συνεχίζοντας την έρευνα, προσδιόρισε ότι το αέριο που εκλύουν τα φυτά είναι το οξυγόνο, ενώ ανακάλυψε επίσης ότι στο σκοτάδι τα φυτά εκπέμπουν διοξείδιο του άνθρακα.

Δημοσίευσε τα ευρήματα αυτά την ίδια χρονιά, επηρεάζοντας σημαντικά την περαιτέρω έρευνα σχετικά με τη ζωή των φυτών κατά τους επόμενους αιώνες.

Newsroom

 

 

Newsroom , CNN Greece - 08 Δεκεμβρίου 2017

Τελευταία Ενημέρωση στις Τρίτη, 12 Δεκέμβριος 2017 00:26
 


Σελίδα 3 από 124

ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑ

Διαφήμιση

ΜΕΓΑΛΕΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ

1941

Πραγματοποιείται η πρώτη πτήση με αεριωθούμενο αεροπλάνο.

Ο ΚΑΙΡΟΣ

Μαθητικο Συνεδριο Πληροφορικης

Αφιέρωμα ΕΡΤ3 για το Συνέδριο

ΤVSpot Τεχνικού Μουσείου